Ürün Reçetesi (BOM) Nedir, Nasıl Kurulur?
Reçete, bir üründen bir birim üretmek için hangi malzemeden ne kadar harcandığını tanımlar. Çok seviyeli yapıyı, fire payını ve otomatik stok düşümünü anlatıyoruz.
Ürün reçetesi — İngilizce kısaltmasıyla BOM (Bill of Materials) — bir üründen bir birim üretmek için hangi kalemden ne kadar tüketildiğini tanımlayan listedir. Üretim ile stoğu birbirine bağlayan köprüdür.
Üç liste bir arada
Reçete tek başına çalışmaz; üç listenin birlikte kurulması gerekir:
| Liste | Ne tutar |
|---|---|
| Stok kartları | Harcanan ve stokta tutulan kalemler: hammadde, yarı mamul, mamul, sarf |
| Ürünler | Ürettiğiniz kalemler: kod, tanım, birim, müşteri |
| Reçeteler | Hangi üründen bir birim için hangi stok kaleminden ne kadar |
Sıra önemlidir: önce stok kartları, sonra ürünler, en son reçeteler. Reçete, var olmayan bir stok kalemine bağlanamaz.
Çok seviyeli reçete
Gerçek üretimde bir ürünün bileşeni, kendisi de üretilen bir yarı mamul olabilir. Örnek:
- Raf Konsolu (mamul)
- Konsol Gövdesi (yarı mamul) × 1
- Sac 2mm × 0,8 kg
- Kaynak teli × 0,05 kg
- Cıvata M8 × 4 adet
- Toz boya × 0,12 kg
- Konsol Gövdesi (yarı mamul) × 1
Bu yapıya çok seviyeli reçete denir. Yarı mamulün kendi reçetesi vardır ve ayrı bir iş emriyle üretilip stoğa girer.
Düşüm neden tek seviyeden yapılır?
Raf konsolu üretildiğinde stoktan düşülmesi gereken şey, konsol gövdesidir — sac ve kaynak teli değil. Çünkü sac, gövde üretilirken zaten düşülmüştür. Alt reçeteye inilirse aynı hammadde iki kez düşer ve stok negatife kayar.
Bu, reçete kurgusunda en sık yapılan hatadır ve genellikle fark edilmesi aylar alır.
Fire payı reçeteye işlenmeli
Teorik olarak 0,8 kg sac gereken bir parçada pratikte 0,85 kg harcanıyorsa, aradaki fark hurda, talaş veya kesim kaybıdır. Reçetede bileşen başına fire yüzdesi tanımlanabiliyorsa, düşüm gerçeğe yaklaşır.
Fire payını reçeteye koymamak, her ay sonunda sayım farkı olarak geri gelir ve nedeni aranır.
Döngüsel reçete tehlikesi
Bir bileşenin reçetesi, dolaylı olarak kendi üst ürününü içeriyorsa sonsuz döngü oluşur. A ürünü B'yi, B de A'yı içeriyorsa hesap hiç bitmez. İyi kurgulanmış bir sistem bu durumu reçete kaydedilirken engeller; engellemiyorsa ilk büyük hesapta donma yaşanır.
Üretim bildiriminde otomatik düşüm
Reçetenin asıl faydası buradadır. Operatör "300 adet ürettim" dediğinde, sistem reçeteyi okuyup her bileşenden gerekli miktarı stoktan düşer. Böylece:
- Stok, ayda bir sayımla değil üretim hızında güncellenir
- Malzeme ne zaman biteceği önceden görülür
- Sayım farkları, nedeniyle birlikte küçülür
Düşümün geri alınamaz olduğu unutulmamalıdır: yanlış girilen üretim miktarı stoğu da yanlış düşürür. Bu yüzden düzeltme, ters yönde bir stok hareketi olarak kaydedilmelidir — kaydı silmek değil.
Reçete yönetimi kimin işi?
Reçeteyi kuran kişi genellikle üretim mühendisi veya ürün sorumlusudur; sahadaki operatör değildir. Ancak reçetenin doğruluğunu sahadaki gerçek tüketim belirler. Ayda bir, teorik tüketim ile fiili tüketimin karşılaştırılması reçeteleri zamanla doğrular.
Reçete modülü olmadan da üretim takibi çalışır. Stok takibi ihtiyacınız yoksa reçeteyi boş bırakabilirsiniz; üretim, duruş, arıza ve raporlar tek bir stok kartı olmadan aynı şekilde işler. Reçete sonradan, yeniden kurulum gerektirmeden eklenebilir.
manuflo, bu yazıda anlatılan kayıtları sahada olduğu anda tutan bir üretim takip sistemidir. Kurulum gerektirmez, tarayıcıdan çalışır.
14 gün ücretsiz deneyin